Evaluatie maakt meer kapot dan je lief is

Evalueer nooit als iets goed gaat!

Een individueel leertraject, een organisatieverandering; beiden zijn niet af als er niet geëvalueerd wordt. Het is echter een bijzonder slechte gewoonte het altijd te doen.

In een grote afdeling “Groen” (plantsoenendienst, straatvegers) van een gemeente werd heel veel geklaagd en gekankerd (sorry voor het woord). Het sectiehoofd ging er onder gebukt.
In een organisatiebreed cultuurtraject werd besloten iedereen het voordeel van de twijfel te geven als hij met een voorstel zou komen. Zo ook bij de afdeling ‘Groen’. De regel was, als je als leidinggevende geen argumenten hebt om iets tegen te houden, dan gaat het door (omkering van de bewijslast, niet de medewerker moet zijn uiterste best doen te bewijzen dat iets beter zou kunnen (genoeg is genoeg), maar de leidinggevende moet door het stof om aan te geven dat een voorstel niet kan). Alle leidinggevenden werden hierin getraind. Het sectiehoofd van ‘Groen’, luisterde sindsdien niet eens meer naar het geklaag, maar onderbrak de klagende medewerker al in zijn eerste zin met ‘kom met een voorstel, ik ben benieuwd’.Hij voedde het geklaag niet meer. Door de regel zeer ter harte te nemen en op dit punt geen enkele steek te laten vallen, was de werksfeer binnen een paar weken drastisch omgeslagen. Het was bijna een andere afdeling geworden. Het sectiehoofd en ik waren zeer verrast en verheugd dat dit zo had uitgepakt. In de euforie besloten we alle mensen bij elkaar te brengen (toch gauw zo’n 50 man) om met elkaar eens terug te kijken en te evalueren. En natuurlijk ook om met elkaar te spreken hoe het succes vast te houden. Ik kan je vertellen, we zijn aan dit laatste punt niet eens toegekomen omdat in een paar minuten alles weg was waar wij en een groot aantal medewerkers nu zo verheugd over waren. 

Alle studies en (management)opleidingen doen ons voorkomen dat evalueren een neutrale afsluitende activiteit is. Dat is het niet. Beseft moet worden dat direct betrokkenen in een succesvol lijkend traject nog niet zo lang geleden in een situatie hebben gezeten met (veel) ergernissen, onvrede en onbehagen. Evaluatie is dan bijna het middel bij uitstek om binnen een paar minuten weer terug te vallen in de oude situatie. 

Mijn advies: Wees blij als iets (beter) werkt, maar praat er niet evaluerend over, want voordat je er zelfs maar erg in hebt, ben je terug bij af.
En evalueren als het niet goed gaat? Terugvallen kan in ieder geval niet. Dat gevaar zit er niet in. Maar er is wel een ander gevaar. En dat is zelfoverschatting. De wereld bestaat veel meer uit niet-lineaire verbanden dan uit lineaire verbanden. En bij terugkijken en daar iets van vinden, zijn mensen nauwelijks in staat dit te beseffen. Het maken van oorzaak-gevolg ketens ligt bij het evalueren op de loer en dat leidt ertoe dat we snel denken heel veel te begrijpen van waarom het niet goed gegaan is. Als afsluiting van deze column daarom een citaat van Nassim Nicholas Taleb: “De beperkingen die het voor ons onmogelijk maken om van een gebakken ei een rauw ei te maken, maakt het voor ons ook onmogelijk om het verleden te reconstrueren”.

Marc Oskam is auteur van het boek “Venijn in de start”

Deze column is op 7 april 2011 geplaatst op ManagementSite en behoort tot de 5 columns die momenteel op deze site het meest gelezen worden.

Organisaties en managers helpen